وقتی دست یا پا برای مدتی دچار گزگز، بی‌حسی، ضعف یا درد میشود، همیشه نمی‌توان علت را فقط با معاینه ظاهری مشخص کرد. گاهی مشکل از خود عضله است، گاهی یک عصب تحت فشار قرار گرفته و در بعضی موارد نیز ریشه عصب در ستون فقرات درگیر شده است. در چنین شرایطی پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر عملکرد اعصاب و عضلات، انجام نوار عصب و عضله را پیشنهاد کند.
این آزمایش در واقع مجموعه‌ای از بررسی‌های الکتروفیزیولوژیک است که اطلاعاتی درباره نحوه انتقال پیام‌های عصبی و فعالیت الکتریکی عضلات در اختیار پزشک قرار می‌دهد. به همین دلیل می‌تواند در بررسی طیف مختلفی از مشکلات عصبی و عضلانی کاربرد داشته باشد.
مسیر بهبودی شما از ریویتا آغاز میشود
از درمان درد و آسیب‌های حرکتی تا بازتوانی و بازگشت به فعالیت روزمره
۰۲۱۹۲۰۰۶۶۴۵
نوار عصب و عضله (EMG) چیست؟
برای اینکه عضلات بتوانند حرکت کنند، مغز و نخاع باید از طریق اعصاب پیام‌های الکتریکی را به آن‌ها منتقل کنند. اگر در مسیر این ارتباط اختلالی ایجاد شود، ممکن است علائمی مانند ضعف، بی‌حسی، گزگز، گرفتگی عضله یا درد ایجاد شود.
نوار عصب و عضله یک بررسی تشخیصی است که عملکرد اعصاب محیطی و فعالیت الکتریکی عضلات را ارزیابی می‌کند. این بررسی معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل میشود: مطالعه هدایت عصبی و الکترومیوگرافی یا EMG. در مطالعه هدایت عصبی، الکترودهایی روی پوست قرار می‌گیرند و با تحریک کنترل‌شده عصب، سرعت و کیفیت انتقال پیام بررسی میشود. در بخش EMG نیز فعالیت الکتریکی برخی عضلات با استفاده از الکترود سوزنی بررسی میشود.
تفاوت نوار عصب و نوار عضله
نوار عصب بیشتر برای ارزیابی عملکرد عصب و سرعت انتقال پیام عصبی استفاده میشود، در حالی که EMG فعالیت الکتریکی عضله را در حالت استراحت و هنگام انقباض بررسی می‌کند. در عمل، این دو آزمایش اغلب در کنار یکدیگر انجام می‌شوند و به همین دلیل در زبان عمومی از عبارت «نوار عصب و عضله» برای کل این بررسی استفاده میشود.
نوار عصب و عضله برای تشخیص چه بیماری‌هایی استفاده میشود؟
یکی از مهم‌ترین کاربردهای این آزمایش، کمک به تشخیص مشکلاتی است که عملکرد اعصاب یا عضلات را تحت تأثیر قرار می‌دهند. پزشک معمولاً زمانی این بررسی را درخواست می‌کند که علائمی مانند ضعف عضلانی، بی‌حسی، گزگز، درد اندام یا گرفتگی‌های مکرر وجود داشته باشد و لازم باشد منشأ این علائم دقیق‌تر مشخص شود.
سندرم تونل کارپال
یکی از شناخته‌شده‌ترین موارد استفاده، بررسی سندرم تونل کارپال است. در این اختلال، عصب مدیان در ناحیه مچ دست تحت فشار قرار می‌گیرد و فرد ممکن است در انگشت شست، اشاره، میانی و بخشی از انگشت حلقه احساس گزگز، بی‌حسی یا درد داشته باشد.
نوار عصب و عضله می‌تواند به ارزیابی عملکرد این عصب و مشخص کردن شدت سندرم کمک کند.
نوروپاتی‌های محیطی
آسیب اعصاب محیطی ممکن است به دلایل مختلفی از جمله برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود. دیابت یکی از عوامل شناخته‌شده مرتبط با نوروپاتی محیطی است و در این شرایط ممکن است علائمی مانند بی‌حسی، سوزش یا گزگز در دست‌ها و پاها ایجاد شود.
این آزمایش می‌تواند به پزشک در بررسی عملکرد اعصاب و مشخص کردن الگوی درگیری کمک کند.
درگیری ریشه عصب
گاهی مشکل در خود عصب دست یا پا نیست، بلکه ریشه عصبی در محل خروج از ستون فقرات تحت فشار یا تحریک قرار گرفته است. این وضعیت ممکن است در اثر مشکلاتی مانند فتق دیسک ایجاد شود.
در چنین شرایطی، نتیجه آزمایش در کنار معاینه و علائم فرد تفسیر میشود و می‌تواند به مشخص شدن محل و نوع درگیری عصبی کمک کند.
برخی بیماری‌های عضلانی و عصبی
این بررسی در بعضی اختلالات عضلانی، بیماری‌های مربوط به اتصال عصب و عضله و برخی اختلالات نورون‌های حرکتی نیز کاربرد دارد. البته نوار عصب و عضله به‌تنهایی برای تشخیص تمام این بیماری‌ها کافی نیست و پزشک ممکن است آزمایش خون، تصویربرداری یا بررسی‌های دیگر را نیز لازم بداند.
جهت انجام خدمات کامپرشن تراپی همین حالا کلیک کنید.
نوار عصب و عضله چگونه انجام میشود؟
نحوه انجام آزمایش به ناحیه مورد بررسی و علائم فرد بستگی دارد. ابتدا معمولاً پزشک یا متخصص، شرح حال و معاینه عصبی و عضلانی انجام می‌دهد تا مشخص شود کدام عصب‌ها و عضلات باید بررسی شوند.
در بخش هدایت عصبی، الکترودهای مخصوص روی پوست قرار می‌گیرند. سپس تحریک الکتریکی بسیار کوتاهی به عصب وارد میشود و پاسخ آن ثبت میشود. این قسمت ممکن است احساس گزگز یا یک شوک خفیف و کوتاه ایجاد کند.
در بخش EMG، یک سوزن بسیار ظریف وارد عضله میشود و فعالیت الکتریکی آن در حالت استراحت و هنگام انقباض ثبت میشود. تعداد عضلات مورد بررسی به علائم و تشخیص احتمالی بستگی دارد.
آیا نوار عصب و عضله درد دارد؟
احساس ناراحتی در طول آزمایش برای بعضی افراد طبیعی است، به‌خصوص هنگام تحریک الکتریکی یا ورود الکترود سوزنی به عضله. با این حال، ناراحتی معمولاً کوتاه‌مدت است و بیشتر افراد می‌توانند آزمایش را بدون مشکل جدی تحمل کنند.
ممکن است بعد از بخش سوزنی، محل ورود سوزن برای مدت کوتاهی کمی حساس یا کبود شود. عوارض جدی این آزمایش نادر هستند.
برای انجام فیزیوتراپی گردن و دریافت اطلاعات بیشتر کلیک کنید.
کاربرد نوار عصب و عضله برای دست
وقتی فرد در دست یا انگشتان خود احساس گزگز، بی‌حسی، ضعف یا درد دارد، ممکن است پزشک برای مشخص شدن منشأ علائم این بررسی را درخواست کند.
برای مثال، اگر فرد هنگام شب دچار بی‌حسی انگشتان شود یا هنگام گرفتن اشیا احساس ضعف داشته باشد، یکی از احتمالات می‌تواند فشار روی یک عصب باشد. نوار عصب و عضله می‌تواند عملکرد عصب را بررسی کند و به تشخیص مشکلاتی مانند تونل کارپال یا برخی نوروپاتی‌ها کمک کند.
همچنین اگر پس از آسیب یا فشار طولانی‌مدت، عملکرد یک عصب دچار اختلال شده باشد، این آزمایش می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت آن در اختیار پزشک قرار دهد. البته هر درد دست الزاماً منشأ عصبی ندارد. مشکلات مفصلی، تاندونی، عضلانی و حتی بعضی مشکلات گردن نیز می‌توانند درد را به دست منتقل کنند؛ بنابراین نتیجه آزمایش باید در کنار علائم و معاینه تفسیر شود.
کاربرد نوار عصب و عضله برای پا
در پا نیز علائمی مانند بی‌حسی، گزگز، ضعف، درد تیرکشنده یا گرفتگی‌های غیرعادی می‌توانند دلیلی برای بررسی عملکرد اعصاب باشند. برای نمونه، اگر فرد احساس کند بخشی از پا بی‌حس شده یا قدرت عضلات آن کاهش پیدا کرده است، پزشک ممکن است برای مشخص شدن محل درگیری عصبی، انجام این آزمایش را در نظر بگیرد. در بعضی موارد نیز علائم پا به مشکلات ستون فقرات مربوط هستند. در این شرایط، نوار عصب و عضله می‌تواند در کنار معاینه و سایر روش‌های تشخیصی به ارزیابی درگیری ریشه عصبی کمک کند.
نوار عصب و عضله دیسک کمر
دیسک کمر همیشه به معنای آسیب عصبی نیست. بسیاری از افراد ممکن است تغییرات مربوط به دیسک داشته باشند، اما هیچ علامت عصبی قابل توجهی نداشته باشند.
اگر فتق یا بیرون‌زدگی دیسک باعث فشار یا تحریک ریشه عصبی شود، ممکن است علائمی مانند درد تیرکشنده به پا، بی‌حسی یا ضعف ایجاد شود. در این شرایط، پزشک ممکن است از نوار عصب و عضله برای بررسی عملکرد عصب استفاده کند.
این آزمایش قرار نیست خود دیسک را مانند MRI نشان دهد؛ بلکه اطلاعات آن بیشتر درباره عملکرد عصب و عضله است. بنابراین در صورت نیاز، ممکن است در کنار تصویربرداری از ستون فقرات مورد استفاده قرار گیرد.
بیشتر بدانید: کمبود چه ویتامینی باعث زانو درد میشود
کاربرد نوار عصب و عضله در دیسک گردن
مشکلات گردن نیز می‌توانند باعث تحریک یا فشار روی ریشه‌های عصبی شوند و علائم را از گردن به شانه، بازو یا دست منتقل کنند.
اگر پزشک احتمال درگیری ریشه عصبی گردن را مطرح کند، بررسی الکتروفیزیولوژیک می‌تواند در کنار معاینه و تصویربرداری به ارزیابی عملکرد عصب کمک کند. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که بیمار علاوه بر درد، ضعف، گزگز یا بی‌حسی نیز داشته باشد. با این حال، نتیجه آزمایش باید در کنار علائم و یافته‌های معاینه تفسیر شود و نمی‌توان صرفاً بر اساس یک عدد یا یک بخش از گزارش، علت درد را مشخص کرد.
قبل از نوار عصب و عضله چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
معمولاً نیاز به آمادگی پیچیده‌ای برای این آزمایش وجود ندارد، اما بهتر است پیش از مراجعه چند نکته را رعایت کنید. پوست محل آزمایش باید تمیز باشد و بهتر است در روز آزمایش از کرم، روغن یا لوسیون روی ناحیه مورد بررسی استفاده نشود، زیرا این مواد می‌توانند قرارگیری الکترودها روی پوست را دشوار کنند. همچنین درباره داروهایی که مصرف می‌کنید، به‌خصوص داروهای رقیق‌کننده خون، پزشک را مطلع کنید. در برخی شرایط خاص ممکن است لازم باشد دارو یا وسیله پزشکی خاصی مانند ضربان‌ساز قلب در نظر گرفته شود؛ بنابراین ارائه سابقه پزشکی کامل اهمیت دارد.
لازم نیست فرد بدون توصیه پزشک مصرف داروهای خود را قطع کند. اگر درباره داروی خاصی نگرانی دارید، بهتر است پیش از آزمایش با پزشک یا مرکز انجام‌دهنده هماهنگ کنید.
نتیجه نوار عصب و عضله چه اطلاعاتی به پزشک می‌دهد؟
نتیجه این بررسی می‌تواند اطلاعاتی درباره سرعت و کیفیت انتقال پیام در اعصاب، وضعیت فعالیت الکتریکی عضلات و وجود الگوهایی که با آسیب یا اختلال عصبی و عضلانی سازگار هستند ارائه کند.
برای مثال، کاهش سرعت انتقال پیام عصبی ممکن است در برخی مشکلات فشاری یا آسیب‌های عصبی دیده شود. از طرف دیگر، الگوهای خاص فعالیت عضله می‌توانند به پزشک در تشخیص منشأ عصبی یا عضلانی علائم کمک کنند. با این حال، تفسیر نتیجه باید توسط پزشک و با توجه به علائم، معاینه و سابقه بیمار انجام شود. یک نتیجه غیرطبیعی لزوماً به معنی وجود یک بیماری مشخص نیست و یک نتیجه طبیعی نیز همیشه تمام علل احتمالی درد را رد نمی‌کند.
جمع‌بندی
نوار عصب و عضله یک روش تشخیصی برای بررسی عملکرد اعصاب محیطی و فعالیت الکتریکی عضلات است و در شرایطی مانند گزگز، بی‌حسی، ضعف، دردهای تیرکشنده، برخی نوروپاتی‌ها، تونل کارپال و بعضی درگیری‌های ریشه عصبی کاربرد دارد.
نکته مهم این است که این آزمایش به‌تنهایی علت همه دردهای دست، پا، گردن یا کمر را مشخص نمی‌کند. پزشک نتیجه را در کنار شرح حال، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری یا آزمایش‌های دیگر بررسی می‌کند. به همین دلیل، اگر علائم عصبی مانند بی‌حسی، ضعف یا گزگز مداوم دارید، تفسیر تخصصی نتیجه اهمیت زیادی دارد و نباید بر اساس گزارش آزمایش به‌تنهایی برای درمان تصمیم گرفت.
سوالات متداول
آیا نوار عصب و عضله تونل کارپال را تشخیص می‌دهد؟
بله، این آزمایش یکی از بررسی‌های مورد استفاده برای ارزیابی عملکرد عصب مدیان و کمک به تشخیص سندرم تونل کارپال است.
نوار عصب و عضله برای گزگز و بی‌حسی دست کاربرد دارد؟
بله، در صورت وجود علائم عصبی مانند گزگز، بی‌حسی یا ضعف، پزشک ممکن است برای بررسی عملکرد اعصاب و پیدا کردن محل احتمالی درگیری آن را درخواست کند.
تفاوت نوار عصب و نوار عضله چیست؟
نوار عصب سرعت و کیفیت انتقال پیام در اعصاب را بررسی می‌کند و EMG فعالیت الکتریکی عضلات را ارزیابی می‌کند؛ این دو بررسی معمولاً در کنار یکدیگر انجام می‌شوند.
آیا نوار عصب و عضله درد دارد؟
ممکن است تحریک عصبی و ورود سوزن کمی ناراحت‌کننده باشد، اما این ناراحتی معمولاً کوتاه‌مدت است و عوارض جدی آزمایش نادر هستند.
نتیجه نوار عصب و عضله چه چیزی را نشان می‌دهد؟
نتیجه می‌تواند درباره عملکرد اعصاب و فعالیت عضلات اطلاعات بدهد و در کنار معاینه برای شناسایی برخی اختلالات عصبی، عضلانی و ریشه‌های عصبی استفاده شود.
